Qilla قڵا – قلعه ی پشت قلعه

در فاصله ی یک كيلومتري جنوب شهرستان آبدانان در ميان روستای Piştqilla* پشت قڵا- پشت قلعه- و بر بلندي تپه اي منفرد كه رودخانه ی Döric دوێرج- دويرج- از پاي آن مي گذرد ، دژی به چشم مي خورد كه به گفته اهالی و با توجه به مصالح بكار رفته در آن ( سنگ وگچ و ساروج) این قلعه به دوران ساسانی تعلق دارد . مطمئنا در دوره های بعدی نیز از آن استفاده می شده است .
مصالح ساخت آن از قلوه سنگهاي رودخانهاي و گچ نيمكوب و ملات و ساروج تشكيل شده است.
با توجه به شیوه معماری،ساختار،نحوه استفاده از مصالح،اجرای طاقها،مطالعه و بررسی سفالهای سطحی منطقه و مقایسه با دیگر اماکن تاریخی حفاری شده،این اثر فرهنگی-تاریخی مربوط به دوران ساسانیان و به سبک بنای آن دوره است. این دژ حدود 1500 سال قدمت دارد.
این قلعه بر روی تپه ای با موقعیت استراتژیک واقع شده که از همه طرف به دشت های اطراف مسلط است و کاملا دید دارد . متاسفانه پلان اصلی قلعه به مرور زمان مخدوش شده و ...

آثار بر جاي مانده در قلعه حاكي از وجود برجهاي نگهباني ، بارو ، شاه نشين ، اتاقهاي مسكوني ، پلكان و …. در اين قلعه بوده است. باروي بيضوي دژ كه ارتفاع آن به سه متر مي رسد محوطه قلعه را محصور كرده است .
دیوارهای بیرونی و اصلی قلعه تقریبا سالم مانده است. این دیوارها قلعه را به سه قسمت مجزا تقسیم میکنند. در قسمت غربی قلعه، آثار برج دیده میشود و سوراخی بر روی برج قسمت جنوبی قلعه است که كاربري آن دیدهبانی است.
بر باروها و دیوارهای آن، برجهایی (دریچه های دیده بانی) با فواصل تقریباً مساوی در اطراف دژ به صورت کنگرهدار ساخته شده که دارای اتاقهای کوچک دیدهبانی و طاقهای قوسی شکل است. در منتهيالیه قسمت جنوبی و جنوب شرقی دژ، شاهنشین قلعه و اتاقهای مسکونی قرار دارند که يك چهارم دژ را تشکیل میدهند و مابقی محوطه قلعه است. این قسمت دارای اتاقهایی با تاقهای نیمدایره و تاقچهها و طاقنماهایی است که گاه قطر دیوار آن به یک متر میرسد. این دژ بیشتر جنبه نظامی داشته است و دور تپه کانالی طبیعی قرار دارد که مانند خندقی از دژ محافظت میکند. در یک قسمت از این کانال طبیعی ،رودخانه دویرج عبور ميكند.

در قسمت غربي تپه، در فاصله 43 متري ديوار قلعه بطرف رودخانه، تونلي به طول 13 متر و به ارتفاع 4 متر احداث شده كه قلعه را به رودخانه مرتبط مي سازد . در روبروي اين تونل در آن سوي رودخانه آثاري به چشم مي خورد که با توجه به اين آثار مي توان گفت احتمالاً در اين قسمت پلي متصل به تونل وجود داشته است .
بنای قلعه ی روستای پشت قلعه، تحت حفاظت اداره کل میراث فرهنگی و گردشگری استان است که در سال 1380 به جهت اهمیت آن و انجام مطالعات باستانشناسی و حفاظت و مرمت آن در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.
.................................................................................................................
در آینده به یک ماجرای تاریخی- حماسی زیبا که در این منطقه و بر ضد رئیس متکبر این دژ در چند قرن پیش اتفاق افتاده، اشاره خواهم کرد و آنرا توضیح خواهم داد.
* در گذشته بیشتر مردم، به روستای پشت قلعه، گاهآ Qéqilla قێ قڵا و گاهی نیز Paqilla پاقڵا می گفتند. که به ترتیب به معنی دامنه ی قلعه و کناره و پای قلعه می باشد. و اما مردم ، به خود قلعه، Qilla قڵا می گویند. در زبان کوردی، Qilla قڵا به معنی دژ و قلعه می باشد. که البته دژ نیز گفته می شود.

..................................................................................................................
عکس ها: از وبلاگ "آبدانان از زاویه ی دوربین"(عارف مرادی)aweno.blogfa.com
و نیز از وبلاگ "امکان" (م.ش) emkan2.blogfa.com
دریاچه های دوگانه ی "سێاگه و Sêyagew" (سياه گاو)
درياچه هاي دوگانه ي "سێاگه و Sêyagew" (سياه گاو)
فراخ پای کوه کهنسال و دیرزی "كﭬر Kivir " ( کبیرکوه )، آنجا که دشت وسیع مورموری دامن می گسترد، دریاچه ها ي شگفت انگیز و دیدنی دوقلوی سیاه گاو با عمری هزاران ساله شکل گرفته اند. رودخانه سیاه گاو پس از عبور از میان صخره و دره ارتفاع های کبیرکوه در .... کیلومتری جنوب شرقی شهر آبدانان و در فاصله ي 8 كيلومتري سراب باغ آبدانان و در بالاي روستاي سياه گاو ، به ۲ دریاچه تبدیل می شود که دریاچه ي نخست با اختلاف سطح اندک در بالا دست دریاچه دوم قرار گرفته است. اطراف اين درياچه ها را دشت ها و كوههاي نسبتا مرتفع فرا گرفته است . این ۲ دریاچه ي دایره وار، هر کدام با شعاع 30 متر مربع، حدود 10 تا 30 متر ژرفا دارند و با یک جوی آب طبیعی به عرض یک و طول ۸ متر به هم متصل هستند. دریاچه دوقلوی سیاه گاو یکی از نادرترین پدیده های طبیعی کشور است و جاده دسترسی به این پدیده به طول ۹ کیلومتر است.در صورت سرمایه گذاری روی این اثر طبیعی، دریاچه سیاه گاو می تواند یکی از جاذبه های گردشگری استان باشد. دریاچه دوقلوی سیاه گاو در حدود .... کیلومتری شهر ۵۵ هزار نفری آبدانان از توابع استان ایلام واقع شده است.

اين دو درياچه به وسيله ي يك آبراهه به هم متصل شده اند كه درياچه ي بالايي سرچشمه ي هر دو مي باشد.در امتداد دو درياچه رودخانه ي سياه گاو با شدتي نسبتا زياد جريان دارد .اين رودخانه در ادامه با رودخانه ي كم آبي كه به مرور كم آب تر نيز شده است هم سو مي شود واين انطباق را در اصطلاح محلي دو آب ناميده اند.
هنگامي كه از بالاي تپه اي كه بر آنها مسلط است به نظاره مي ايستيم منظره بسيار زيبايي را مي بينيم .
جلوه های بهاری و پاییزی این دریاچه جذاب و دیدنی است. گلزارهای حاشیه ي دریاچه و پرندگان وحشی آب، گردشگاه جالب توجهی را به وجود آورده اند.
اين درياچه ها در بهار تفرجگاه اهالي آبدانان و شهرستان هاي اطراف هستد. اين دو درياچه داراي آبي زلال است بطوريكه مي توان عمق 30 متري آن را كه شبيه به آكواريومي پر از ماهي است مشاهده كرد. آب و هواي منطقه شرايطي را فراهم آورده كه اين درياچه در هر فصلي به ويژه نوروز گردشگران را به زيبايي هاي طبيعي خود فراهم مي خواند. وجود غار "مژاره Mijari " (مژاره) در نزديكي اين محل و زيست برخي پرندگان مهاجر و بومي، وجهه ي سياحتي اين درياچه را افزايش داده است. آب زلال و نيزار اطراف و ماهيان رنگارنگ و رقص نور در ساعات مياني روز و تشكيل طيف هاي متنوع نوري ناسي از آن، به اين پديده ي شگفت انگيز جلوه و زيبايي منحصر به فردي بخشيده است. دليل اين امر، وجود املاح مختلف و گوگردي بودن آب درياچه است. از ديگر ويژه گي هاي اين پديده ي طبيعي، وجود چشمه هاي جوشان و شيرين داخل درياچه است.
گياهان "زه ل Zel " (نيزار) سبز رنگ تمام اطراف دو درياچه را چنان تزيين كرده اند كه انسان را هرگز از تماشاي چندين باره ي آنها دچار تكرار نمي كند. انعكاس آسمان را در روزهاي ابري و صاف را به مانند آيينه هاي بزرگي به نمايش مي گذارند كه منظره ي بسيار زيبايي را خلق مي كنند. درياچه ي بالايي عمقش از 30 متر هم تجاوز مي كند. عمق درياچه ي پاييني در مناطق عميق به 10 متر و در مناطق كم عمق به 2 تا 3 متر مي رسد و در كناره ها كم و كمتر مي شود.
اخيرا تعدادي از دوست داران محيط زيست در پي جست و جوي سرچشمه ي درياچه ها با امكاناتي كم شروع به تفحص غاري كه در يك كيلومتري درياچه ها قرار دارد كردند كه به علت پيچ و خم زياد مسير و تودرتو بودن آن نتوانستند تمام مسير را ادامه دهند اما تقريبا با توجه به نتايج شايد بتوان گفت كه آبهاي زيرزميني موجود در غار، همان آبي است كه در اين دو درياچه به جريان مي افتند. در حال حاضر دهانه ي غار به علت فرسايش ديواره هاي آن فرو ريخته است و امكان عبور از آن فراهم نيست. خطراتي كه اين دو درياچه را تهديد مي كند، صيادان ماهي هستند كه از روش هاي غير مجاز به صيد ماهي مي پردازند. به همين خاطر اكوسيستم درياچه ها به خطر افتاده است. و هر ساله شاهد مرگ بيش از حد ماهي ها هستيم و هيچ گونه حمايتي از اين درياچه ها به عمل نميايد. اكثر صيدها به صورت انفجار ديناميت و ساير مواد منفجره مي باشد كه باعث مرگ و مير ساير موجودات ديگر در اين محيط نيز مي شود. اين انفجارها علاوه بر اينها موجب تخريب ديواره هاي درياچه ها شده اند كه اگر ادامه يابد، اين امكان وجود دارد كه درياچه ها در چند سال آتي بسيار كم عمق و سطحي شوند!

شكار چيان با بستن كمين كه در اصطلاح محلي به آن "كوڵ Kull"مي گويند ، در فصل گرما بر جوار آبها ، بي رويه به شكار پرندگان مي پردازند . متاسفانه اين محيط عاري از حمايت مي باشد .درختان اين منطقه به طور عمده و بيشتر از ساير درختان "به لي Belî " ( بلوط )مي باشند و درخت "كڵه ﭬه ن Killiven " (بُنه) در رده ي دوم وساير درختان را "....................."( ارزن )و "گيچ Gîç" (زالزالك) و... تشكيل مي دهند. پوشش گياهي در جوار در ياچه ها با گذشت زمان در حال كم شدن است . اكثر گياهان مصرف چرايي براي دامها دارند و گياهاني نيز هستند كه مصرف دارويي و غذايي دارند.
منبع: ويكي نسك-ويكي سفر ، وبلاگ سرزمين من آبدانان ، و البته با ويرايش لازم .
آبدانان در فصل سرما

عکس از وبلاگ آبدانان
"ئه وه نۆ Ewino " ( آبدانان )
شهرستان آبدانان یکی از شهرستانهای استان ایلام در غرب ایران است. مرکز این شهرستان شهر آبدانان است. این شهرستان در جنوب شرقی استان قرار گرفته و با شهرستانهای دهلران و درهشهر و نیز استان خوزستان و استان لرستان همسایه است. مردم آبدانان کورد زبان(كُرد زبان) هستند.* آبدانان آخرين نقطه و منطقه ي كُرد نشين غرب ايران است .
آبدانان يكي از شهرستانهاي زيباي استان ايلام است كه در حدفاصل دو رشته كوه " كﭬر Kivir "(كبيركوه) و " ديناركوێ Dînarkö " (ديناركوه) قرار گرفته است. خود شهر در دامنه ي جنوب غربي " كﭬر Kivir "( كبيركوه) قراردارد. بخاطر اهميت و استعداد آن در نيمه دوم سال 1374 به فرمانداري تبديل شد. اين شهرستان داراي آثار باستاني متعدد و جاذبه هاي سياحتي فراوان از جمله آثار دژ " پشت قڵا Piştqilla " (پشت قلعه) – كه مردم بيشتر به آن قڵا Qilla يعني قلعه – مي گويند و "سيسه يل Sîséyl " ( قلعه ي هزار در ) و "هزارۆني Hizaronî" (قلعه ي هزاراني) و "سره و Sirew " (سراب آبدانان) - كه سرچشمه ي آب رودخانه و مكاني تفريحي ست – هم چنين غار طبيعي "مژاره Mijari " (مژاره)، مناظر طبيعي كوه "ليته ئه نار Lît I Enar " (كوه اناران) و نيز آثار باستاني " گوو ڕ گێورۆ Gûrr géwro " (گورگبران) ، بقاياي شهر باستاني "جووليو Cûlîyo " (جوليان) و درياچه دوقلوي "سێاگه و Sêyagew " (سياگاو) مي باشد. در اين شهرستان شكارگاه و غارهاي متعدد طبيعي وجود دارد. از جمله صنايع دستي اين شهرستان قالي، قاليچه، جاجيم ،گليم و نمد است كه جزء صادرات عمده اين شهرستان مي باشد. منطقه ي آبدانان از نظر كشاورزي و دامداري اهميت دارد .

شهرستان آبدانان با آثاری چون قلعه هزار در، آثارپشت قلعه، سهولت در دسترسی به کبير کوه ، جنگل دينارکوه، درياچه دو قلو سياگاو،سراب زيبای آبدانان و... در صورت بهينه سازی شرايط ورود در سه مسير کرمانشاه،لرستان و خوزستان به استان می توان اين سه شهر را با سه ورودی هدف توريسم تاريخی قرار داد و با برنامه ريزی درست در کوتاه مدت بتوان وروديها را در قالب تورهايي توريسم تاريخی راه اندازی نمودو آنرا در سطح استان با استفاده از تواناييهای ديگر مناطق گسترش داد .
متاسفانه اين روند در استان کند بوده و سهم منطقه به جهت عدم برنامه ريزی نسبت به ديگر مناطق کشور بخصوص استانهای همجوار بسيار ناچيز ميباشد.
شهر آبدانان در جنوب شرقي ايلام و در فاصله ي 876 كيلومتري تهران واقع شده و آب و هواي معتدل كوهستاني دارد . اين شهرستان منابع كاني فراوان از جمله نفت، گوگرد و زاج دارد و به علت فراواني آب، جنگل ها، مراتع و زمينهاي مستعد كشاورزي و دامداري، معروف است .آثار تمدن باستاني در سراسر اين شهرستان و پراكنده شده و شهرهاي تاريخي " گوو ڕ گێورۆ Gûrrgéwro " ( گورگبران) و " كو ڕ وێ دوێت Kurr-éw-döt " ( كروديت ) نيز در آن و نيز در كنار آن قرار دارند . اين شهرستان، تفرجگاه هاي جالب توجهي دارد .
در گذشته بزرگان و بيشتر مردم ، به اين شهر "سره و Sirew " يعني سراب مي گفتند كه به معني سرچشمه مي باشد. و آن نيز به خاطر آب فراوان و سرچشمه ي رودخانه ي اين شهر بود كه آب آشاميدني اين شهر و آبياري مقداري از مزارع كشاورزي از اين رودخانه و سرچشمه ي آن تامين مي شود. سرچشمه ي رودخانه از "كﭬر Kivir " ( كبيركوه ) مي باشد و اين رودخانه به "دێورج Döric " (دويرج) يا " گڵاڵ ئه وه نۆ Gillall i Ewino " (رودخانه ي آبدانان) معروف است. "ئه وه نۆ Ewino " در زبان محلي به معني آبدانان است. "ئه ودانان Ewdanan " نيز گفته ميشود .
دويرج از سراب آبدانان در دامنه كبيركوه سرچشمه گرفته ، پس از عبور از اين منطقه به شهرستان دهلران وارد مي شود سپس از موسيان گذشته ، از مرز خارج مي شود.
* در اين شهرستان به جز كُردها، طايفه هاي لُر و لك نيز زنده گي مي كنند كه البته جمعيت آنان نسبت به كُردها بسیار كمتر است .
منبع: ويكي پديا و Atland.com - با مقداري ويرايش و افزوده ها و دانسته هاي شخصي .
ڤه رگه ڕ Vergerr

ڤه رگه ڕ Vergerr – وَرگر -اسم منطقه و تپه اي است در آبدانان درحدفاصل كبيركوه و
ديناركوه . اين منطقۀ هموار، منطقه ايست كشاورزي كه در آن گندم و جو ونيز گاهي
عدس و نخود كاشته مي شود . در نزديكي رودخانۀ اين منطقه كه به " گڵاڵه ڤه رگه ڕ
Gillall i vergerr "– رودخانۀ ورگر- مشهور است ، باغداري و جاليز وجود دارد . چشمه
هاي زيادي در اين منطقه وجود دارد كه بيستر آنها درنزديكي رودخانه قرار دارند. زمين
هاي اين منطقه به طايفۀ "ناصرعالي" تعلق دارد . زبان طايفۀ ناصرعالي، كُردي است
كه به آن - كُردي ناصر عالي - مي گويند . تپۀ "ورگر" كه تپه ايست كشيده و
طولاني و تقريبا از شمال غرب به سمت جنوب شرق امتداد دارد، مابين " كڤر Kivir"
(كبيركوه) و "ديناركوێ Dînarkö " – ( ديناركوه) قرار گرفته است و ارتفاع تقريبي آن
در حدود 140 تا 150 متر مي باشد . در اين منطقه درختچه هاي كُنار – Dirré Kunar
– گَوَن " گڤه Givi " – و نيز ........چڵاڵÇillall وجود دارند . بوته هايي كه داراي خاصيت
دارويي هستند نيز در آنجا مي رويند كه برخي از آنان عبارتند از : Bińcik-mewşîni
بنجك مه وشينه (.........) – و Vizm ڤزم (وزم) . در پرتگاهي كه مشرف به رودخانه
است " ڤزم "Vizm (وزم) مي رويد كه خاصيت دارويي براي درد شكم دارد . بوتۀ "
بنجك مه وشينه Bińcik-mewşîni "- (...........) خاصيت ضد عفوني كنندۀ بسيار
قوي را داراست و داراي خواص دارويي ديگري نيز مي باشد .

اين منطقه به دو اسم ﭬه رگه ڕه خواري ) Verger i xwarîوَرگَر پاييني( و نيز ﭬه رگه ڕه
بۆني ) Vergerr i bonîوَرگَر بالا يي) نام برده مي شود . هر چه كه به سمت بالايي
آن پيش ميرويم ارتفاع زمين آن به تدريج بيشتر ميشود . در آخرين نقطۀ اين تپه، ارتفاع
تپه بيشترين ارتفاع مي باشد كه در آنجا تقريبا آخر ملك طايفۀ ناصرعالي مي باشد .
در آنجا درختان گيچ Gîç زالزاك - ئه نجير Eńjîr ) انجير ( و نيز به لي Belî ) بلوط (
بطور تقريبا پراكنده يافت مي شود . از آن منطقه كه بگذريم به زمينها و منطقۀ متعلق
به طايفۀ زه ڕووش Zerrûş ) زَروش( مي رسيم . لازم به ذكر است كه در قسمت
پاييني و در ديگر طرف تپه و در نزديكي هاي چشمه ي بزه و Bizew دو درخت زالزالك
وجود داشتند كه چند سال پس از انقلاب توسط افراد ضد طبيعت شهري قطع شدند!
و يك تك درخت ديگر زالزالك نيز در منطقۀ سراجۆ Sirajo – نزديك به كوه پايه هاي
ديناركوه - وجود داشت كه آن نيز قطع گرديده است . سراجۆ Sirajo منطقه ايست
آنسوي رودخانه ي ورگر كه روبروي تاخ شێرزا Taxşêrza (تاخ شيرزاد يا تاق شيرزاد)
قرار دارد .و Taxşêrza اسم محلي ست كه جزو وَرگَر پاييني ست . اين تك درختان و
هم چنين درختان قسمت بالا يي وَرگَر ، نشان از اين دارند كه در ساليان بسيار دور ،
اين مناطق به مانند ديناركوه كه جنگل است، پوشيده از درخت بوده اند.
منطقۀ ورگر نسبت به شهر مرتفع تر است .به عبارتي ارتفاع آن از سطح دريا (نسبت
به شهر) كمي بيشتر است . در اواخر ماه ارديبهشت و فصل تابستان عشاير به خاطر
برداشت محصول و چراي دامهايشان در اين منطقه استقرار مي يابند . و به جاي
"دوار Dowar " ( سياه چادر) ، به خاطر گرماي تابستان از " كوڵا Kûlla " استفاده
مي كنند .

عكس از آقاي عارف مرادی






